Hướng dẫn cài Debian bằng USB từ đầu để làm máy chủ

1. Vì sao nên chọn Debian cho máy chủ

Debian là một trong những bản phân phối Linux lâu đời và ổn định nhất hiện nay, được sử dụng rộng rãi cho máy chủ nhờ các ưu điểm:

• Độ ổn định rất cao, ít lỗi vặt

• Chu kỳ cập nhật dài, phù hợp môi trường sản xuất

• Kho phần mềm phong phú, chuẩn mực

• Nền tảng của Ubuntu Server, Proxmox, nhiều hệ thống doanh nghiệp

Trong hướng dẫn này, Debian được cài theo hướng server thuần (không giao diện đồ họa).

2. Chuẩn bị trước khi cài đặt

2.1. Phần cứng tối thiểu khuyến nghị

• CPU: x86_64 (Intel/AMD, Xeon càng tốt)

• RAM: ≥ 2 GB (khuyến nghị ≥ 4 GB)

• Ổ cứng: ≥ 40 GB (SSD/NVMe càng tốt)

• USB: ≥ 8 GB

• Kết nối Internet (LAN)

2.2. Tải bộ cài Debian

Nên dùng Debian Stable (hiện tại là Debian 12 – Bookworm).

• File ISO nên dùng:
  debian-12.x.x-amd64-netinst.iso

Lý do chọn netinst:

• Nhẹ

• Tải gói mới nhất trong quá trình cài

• Phù hợp máy chủ

Địa chỉ tải về: https://debian.org 

3. Tạo USB cài Debian

3.1. Trên Windows

Dùng Rufus:

• Device: USB cần ghi

• Boot selection: chọn file ISO Debian

• Partition scheme:

  • GPT (nếu máy dùng UEFI)

  • MBR (nếu BIOS Legacy)

• Target system:

  • UEFI (non CSM) hoặc BIOS

• File system: FAT32

→ Start → chờ hoàn tất

3.2. Trên Linux

Lưu ý: /dev/sdX là USB, không phải phân vùng (vd: /dev/sdb)

3.3. Trên Macbook

Dùng BalenaEtcher (Giao diện đồ họa): tiện nhất

Trang chủ để tải về https://etcher.balena.io/

Các bước:

• Mở Etcher
• Flash from file → chọn ISO Debian
• Select target → chọn USB
• Flash

Chờ hoàn tất → rút USB

4. Thiết lập BIOS/UEFI

Trước khi cài:

• Boot Mode: UEFI (khuyến nghị)

• SATA Mode: AHCI

• Tắt Secure Boot (nếu có)

• Ưu tiên boot từ USB

5. Các bước cài Debian chi tiết

5.1. Khởi động từ USB

Chọn:

• Install (chế độ text, ổn định nhất cho server)

5.2. Ngôn ngữ – khu vực – bàn phím

• Language: English (khuyến nghị cho server)

• Location: Asia → Vietnam

• Keyboard: American English

5.3. Cấu hình mạng

• Network: Auto (DHCP)

• Hostname:
  Ví dụ:

  prx 

• Domain name:
  Có thể để trống hoặc nhập nội bộ:

  local 

Sau khi cài xong có thể cấu hình IP tĩnh sau

5.4. Thiết lập người dùng và mật khẩu

• Root password: nên đặt

• User thường:

  • Full name: admin

  • Username: admin

  • Password: mạnh, dễ nhớ

6. Phân vùng ổ đĩa (Rất quan trọng)

6.1. Cách đơn giản (khuyến nghị cho người mới)

Chọn:

• Guided – use entire disk

• All files in one partition

• Accept changes

Debian sẽ tạo:

• / (root)

• swap

6.2. Gợi ý cho máy chủ thực tế (tham khảo)

(Chọn Manual nếu bạn đã quen)

7. Chọn phần mềm cài đặt

7.1. Rất quan trọng – chọn đúng

Ở màn hình Software selection:

✅ SSH server
❌ Debian desktop environment
❌ GNOME, KDE, Xfce, …

→ Chỉ để lại SSH server và standard system utilities

👉 Đây là cấu hình chuẩn cho máy chủ.

8. Cài đặt GRUB

• Install GRUB boot loader: Yes

• Device: chọn ổ đĩa chính (vd: /dev/sda hoặc /dev/nvme0n1)

9. Hoàn tất và khởi động

• Remove USB

• Reboot

Sau khi vào hệ thống, bạn sẽ thấy màn hình console (CLI).

10. Kiểm tra sau cài đặt

10.1. Đăng nhập và kiểm tra hệ thống

10.2. Cập nhật hệ thống ngay lập tức

10.3. Cài các gói cơ bản cho server

Thêm user vào sudo:

11. Các bước tiếp theo nên làm

Sau khi cài Debian xong, máy chủ chưa sẵn sàng cho production. Bạn nên:

1. Cấu hình IP tĩnh

2. Cấu hình SSH bảo mật

3. Thiết lập firewall (ufw)

4. Cài:

   • Nginx / Apache

   • MariaDB / PostgreSQL

   • Docker (nếu cần)

5. Snapshot / backup ban đầu

Tham khảo thêm 7. Cài đặt Ubuntu Server chuẩn cho môi trường production

Kết luận

Cài Debian bằng USB để làm máy chủ không khó, nhưng cần:

• Chọn đúng bản ISO

• Không cài giao diện đồ họa

• Phân vùng hợp lý

• Tối giản ngay từ đầu

Debian là nền tảng rất phù hợp cho các hệ thống:

• Web server

• QMS

• ERP

• AI / API backend

• Hệ thống nội bộ bệnh viện